لطفا چند لحظه صبر نمائید
مواد آلی خاک

هوموس چیست؟


هوموس از مولکول های پیچیده و بزرگ کربوهیدراتها ، پروتئین ها ، اسید هیومیک و مشتقات آن ، لیگنین و سایر مواد ناشناخته تشکیل گردیده است. مجموعه این مواد ،رنگ قهوه ای و یا سیاهی به هوموس می دهند. هوموس حدود 58 درصد کربن و 5 درصد ازت دارد. پس نسبت کرین به ازت حدود 12:1 می باشد.
تجزیه هوموس به کندی انجام گرفته و در نتیجه مواد غذایی زیادی آزاد نمی گردد. بطور مثال سالیانه فقط یک تا سه درصد کل ازت هوموس آزاد می شود. اما پایداری هوموس در خاک زیاد نیست. ترکیبات پیچیده کربوهیدراتها مانند صمغ ها ، رزین ها و اسدهای آلی که از تجزیه مواد آلی خاک حاصل می شوند بصورت سیمانی در ارتباط ذرات خاک عمل کرده و ساختمان خاک را بهبود می بخشند.

 


از طرفی دیگر ذرات هوموس از رس کوچکتر بوده ، در لابه لای ذرات رس واقع گشته و با کاهش بهم چسبیدگی ذرات رس موجب بهبود ساختمان خاک می شوند. حاصل بهبود ساختمان خاک و وجود قطعات کوچک و بزرگ ماده آلی تجزیه نشده در لابه لای خاک ، افزایش نفوذپذیری خاک نسبت به هوا ، آب و ریشه گیاهان است. هوموس همچنین قدرت جذب آب زیادی داشته و ظرفیت آبگیری خاک را بهبود می بخشد.
این عوامل موجب بهبود رشد و عملکرد محصول می گردند. از تجزیه ماده آلی خاک و نیز تجزیه تدریجی هوموس ، مقدار قابل توجهی عناصر غذایی به خاک اضافه می گردد. میزان و سرعت تجزیه به میزان انرژی سهل الوصول در ماده آلی ، سرعت تهویه و رطوبت و حرارت مطلوب در خاک برای فعالیت میکرو ارگانیسم ها بستگی زیادی دارد. چنانچه ماده آلی دارای ترکیبات پروتئینی ساده زیادی باشد ، مانند کود حیوانی تازه ، در جریان تجزیه آنها مقداری آمونیاک تولید می شود.
در خاک های قلیائی آمونیاک بطور کامل به آمونیوم تبدیل نمی شود و مقدار آن در خاک افزایش می یابد. آمونیاک برای گیاهان سمی بوده و به آنها آسیب می رساند. بهمین جهت لازم است کود حیوانی تا زمان کاشت محصول پوسیدگی اولیه را گذرانده باشد.
مواد آلی که نسبت کربن به ازت در آنها کمتر از 30:1 باشد ، در جریان تجزیه مقدار قابل توجهی ازت به خاک اضافه می کنند. ولی هرگاه نسبت کربن به ازت در ماده آلی بیش از 30:1 باشد ، میکروب های خاک که در تجزیه ماده آلی شرکت دارند با کمبود ازت روبه رو شده و ازت معدنی خاک را مصرف می کنند تا در نهایت هوموس با نسبت کربن به ازت حدود 12:1 بدست آید.
از تجزیه مواد آلی به غیر از ازت ، عناصری مانند فسفر ، پتاسیم و گوگرد نیز آزاد می شوند. از تجزیه بقایای گیاهی یک محصول سمومی گیاهی بنام فیتو توکسین ( Phytotoxin ) آزاد می شوند که ممکن است روی رشد همان محصول یا محصولات دیگر اثرات نامساعد و بازدارنده رشد داشته باشند. هوموس از ذرات کلوئیدی باردار تشکیل شده است و در نتیجه ظرفیت تبادل کاتیونی زیادی دارد.
 

 

قسمتی از این ظرفیت تابع پی اچ ( PH ) خاک بوده و با افزایش PH افزایش پیدا می کند. ظرفیت تبادل کاتیونی زیاد هوموس باعث جذب کاتیون ها گشته و از شسته شدن آنها جلوگیری می کند. با توجه به اثرات مطلوب هوموس و ماده آلی در خاک ، لازم است در جهت افزایش میزان آنها در خاک تلاش و یا از کاهش آنها در خاک جلوگیری نمود.
دو پدیده عمده در این تغییر ماهیت مواد شناخته شده اند. پدیده اول معدنی شدن(Mineralization) و پدیده دوم هوموسی شدن(Humiification) است.
مقایسه 0 انصراف